Het nieuws vandaag vertelt over afspraken die Europese regeringsleiders met Turkije hebben gemaakt over vluchtelingencrisis en we horen over het proces tegen PVV politicus Geert Wilders, over de arrestatie van terroristen in Molenbeek en het gedrag van voetbalsupporters in Madrid, eerder deze week. Maar over het lot van Oma Plant, die aan de overkant van de straat woont, één hoog, in een tussenwoning in Spangen, hebben we niets vernomen. Evenmin over hoorden we over Jan, die in Schagen op zoek was naar een baan in een doe het zelfwinkel maar werd afgewezen omdat hij 54 jaar oud is. Als je nu liever de verhalen van Oma Plant hoort, omdat je haar kent, of net zo iemand als zijn, kijk dan maar eens niet naar de televisie maar lees de boeken van Louis Paul Boon, uit Vlaanderen.
Hij is al een tijd dood, die Louis Paul Boon; hij overleed in 1979 . Ouderen, zeker in Vlaanderen, kennen zijn werk, maar er zijn al twee generaties opgegroeid die vermoedelijk nooit van deze bijzondere schrijver uit Vlaanderen hebben gehoord. In ieder geval is in Nederland de aandacht voor het werk van Louis Paul Boon vrijwel volledig verdwenen en hoe jammer is dat.
Dat lot treft niet alleen Louis Paul Boon; zoveel schrijvers uit Nederland en Vlaanderen verdwijnen na hun dood in de vergetelheid. Wie leest er nu nog Abel Herzberg, of de gedichten van Richard Minne, of Paul van Ostaijen? Wie kent het werk van Aar van der Werfhorst, Arthur van Schendel? Leest er nog iemand het werk van Willem Elsschot, Hugo Claus, Willem Frederik Hermans of Gerard Reve? A. Den Doolaard, Theun de Vries of Hella S. Haasse? Is het niet vreemd dat we er in het Nederlands taalgebied niet in slagen een gemeenschappelijk literair geheugen te ontwikkelen, zoals dat wel is in Engeland, in Frankrijk en Rusland, bijvoorbeeld?
Ooit heb ik een jaar Nederlandse les mogen geven in een Havo brugklas in Zierikzee. Dat was leuk; ik las elke dag een heel klein verhaaltje voor uit een bundel van J. Bernlef: Meneer Toto-Tolk. Het boekje werd aan het eind van de vorige eeuw in een kleine oplage onder vrienden van een uitgeverij verdeeld; ik kreeg het van een aan die uitgeverij verbonden schrijfster; ze was een dierbare vriendin en is intussen overleden.
Welbeschouwd was het verhaal van Meneer Toto best ingewikkeld. Het gaat over het wonder van de verschillende talen maar ook over hoe iemand, een wonderkind, in de loop van zijn leven in de war raakt: als tolk leert hij de woorden van anderen van de ene in de andere taal om te zetten maar uiteindelijk nemen de woorden van anderen bezit van zijn geest. De brugklassers vonden het een prachtverhaal, over dat manneke dat op zijn vierde jaar al Frans (zijn moedertaal), Engels, Spaans en Litouws kende. Elke les vroegen zij om een nieuw verhaaltje, en hoe ingewikkeld, hoe wonderlijk of tragisch het ook was, ze luisterden steeds met grote aandacht.

De boeken van Louis Paul Boon heb ik altijd met net zoveel plezier gelezen als de brugklassers luisterden naar het verhaal van Bernlef over meneertje Toto. Waarschijnlijk kwam dat omdat de wereld die Boon ebschreef me zo aansprak. In de periode dat ik Brussel en Antwerpen woonde, in Gent zondagsdienst deed bij de Vooruit was het alsof ik de personages uit de Kapellekesbaan en Zomer te Ter-Muren kon spreken. Door mijn werk voor het toenmalige dagblad de Morgen kwam in een bepaalde periode de Tweede Wereldoorlog nabij en zo vond ik mijn meest dierbare boek van Boontje: Mijn Kleine Oorlog, wat hij in 1947 schreef. Het vertelt het verhaal van ons, van doodeenvoudige stervelingen in een vreselijke periode van angst, van geweld, van macht en onmacht. Het zijn niet de grote geschiedenissen, de heldhaftige Hollywood drama’s die Boon beschrijft. In kleine verhaaltjes legt hij een mozaïek neer, zo aangrijpend en indringend dat elke heldhaftigheid in het niets verdwijnt. Het zijn de verhalen van bij ons in de straat; van de buurvrouw die roddelt, die liegt en bedriegt, niet omdat ze zo,n slecht mens is maar omdat ze zo denkt te kunnen overleven en haar kinderen eten te kunnen geven. Een ander spreekt dan verwijtend over die buurvrouw maar weet dan weer niet hoe het eigen hoofd boven water te houden.
Voor jonge lezers zijn de verhalen over de oorlog wellicht niet zo aantrekkelijk maar Boon heeft zoveel bijzondere boeken geschreven, van een heel andere aard. Er zijn geweldige spannende boeken, historische studies, een kookboek, erotische verhalen en sociale geschiedenissen. En vergeet niet de geweldige biografie van priester Daens, de katholieke journalist en priester die de katholieke sociale beweging in Gent op gang bracht. Echt, je zult verrast worden wanneer je Boon leest, want uiteindelijk zie je dan jezelf. Veel plezier.