Stellingen Tweede serie

Kats.- Zaterdagochtend hoorde ik voor het opstaan via de radio de stem van Willem Vermeend. Hij vertelde over de komende fusie van het Centrum voor Werk en Inkomen, met het UWV. Waarvoor die laatste letters staan weet ik niet, maar dat “bedrijf” doet in uitkeringen. Oud minister Vermeend vond het een goed plan en ook logisch dat er een nieuwe organisatie ontstaat. Het is efficiënter en gemakkelijker voor iedereen.

Zondagochtend hoorde ik tussen zeven en acht op de radio het verhaal van een man uit Arnhem, die door ongelukkige omstandigheden terecht was gekomen in de bijstand, en door de sociale dienst op enig moment werd gedwongen om een plantsoen te schoffelen. Op deze wijze beoogt de sociale dienst mensen in de bijstand werkdiscipline en werkervaring bij te brengen. De man had een uitgebreide werkervaring, en begreep niet op welke wijze het schoffelen hem tot een baan zou leiden. Hoewel niet duidelijk werd wat de achtergrond van de man was, en welke functie hij had bekleed of beoogde, was aan de wijze waarop hij formuleerde, helder dat het iemand was die een hogere opleiding had genoten. Een advocaat van de ABVO KABO verdedigde de betrokkene, en vertelde dat het om een principiële zaak ging. Zij zouden desnoods tot aan het Europees Hof procederen. (Aan het eind van het gesprek werd duidelijk dat de man intussen een baan had, los van het re-integratiebureau.) Zij waren er zeker van de zaak te zullen winnen; gedwongen schoffelen is in strijd met nationale en internationale wetgeving. De beleidsambtenaar van de sociale dienst weigerde op de bezwaren in te gaan; het is een goede methode, meende hij, voor iedereen, in de bijstand om werkervaring op te doen, schoffelend, of aan de lopende band.

Een paar jaar geleden heb ik een poosje als uitzendkracht voor de gemeente Middelburg gewerkt. Het was in de periode van de jaarwisseling. De eerste werkdag van het nieuwe jaar werden de ambtenaren met een ontbijt, lekkernijen en toespraken ontvangen in het statige stadhuis van Middelburg aan de Markt. Tot mijn verbijstering bleek het alleen om enkele honderden beleidsambtenaren te gaan. De straatvegers waren in alle vroegte al aan het werk gegaan; zij werden voor de bijeenkomst niet uitgenodigd maar veegden het plein schoon voor het stadhuis.

In het hier naburige Kortgene, (Kortjeen) is een mevrouw vijftien jaar geleden begonnen met kleuteropvang. Haar tuin, veertig meter diep is voor die vier, vijf kindjes als een speeltuin. Ze zorgt met liefde, aandacht en kunde voor de haar toevertrouwde kinderen. De GGD is op bezoek geweest, alles is prachtig in orde, maar de mevrouw, 63 jaar, is niet goed of onvoldoende opgeleid. Ze moet haar opvang sluiten.

Een andere mevrouw ging elke dag naar haar buurvrouw en trok haar steunkousen aan Dat mag niet meer; mevrouw is niet bevoegd, niet geschoold. Ze zorgde zeven jaar voor haar buurvrouw, dag in, dag uit. Maar nu, niet bevoegd, niet geschoold. Er komt nu een gediplomeerde mevrouw van de thuiszorg, wel bevoegd, wel geschoold. Hoe dit allemaal precies zit, moet ik nog eens uitzoeken, maar welke regel er ook verzonnen is, hoe goed bedoeld ook, een mevrouw die haar buurvrouw helpt is de essentie van samenleven, van het leven van de mens met een andere mens. En elke regel die dat dwarsboomt of onmogelijk maakt, moet worden geboycot.

In Hulst was een meisje door psychische problemen zo in de war dat zij tegen zichzelf beschermd moest worden. Jeugdzorg kreeg de vat op haar; bracht haar niet naar een ziekenhuis, maar naar de gevangenis. Daar zit dat kind, intussen zestien, al anderhalf jaar, zonder enige behandeling. Haar ouders procederen zich rot; hoe krijgen ze in hemelsnaam hun kind thuis en een adequate behandeling?

Bij ons in het dorp woont een ambtenaar die pijn heeft aan zijn knie. Hij werkt in Middelburg. Tot zijn verbijstering vernam hij dat een taxi mocht bellen, zo lang hij zou willen, mocht hij niet met iemand anders kunnen mee rijden. Mijn dorpsgenoot regelde natuurlijk dat hij met een collega naar Middelburg kon rijden. Maar het aanbod… we konden het nauwelijks geloven.

Pietje en Ria werken op de sociale werkplaats, en ze hebben een groot geluk, elkaar, en de voetbalwedstrijden op de televisie. Voor het raam van hun woonkamer, tussen alle knuffels op de vensterbank, staat nu al de Kerstman, versierd met lichtjes. Pietje is 44 jaar, en doodziek. Hij heeft een lekkende hartklep, en kan al niet meer lopen. Hij valt vaak flauw, van spanning zegt Ria. Maar nog elke dag gaan ze naar de sociale werkplaats in Zierikzee, in hun kleine groene autootje, over de grote Zeelandbrug, want hoe moeten ze anders naar hun werk? Morgen moet Pietje naar het ziekenhuis; we brengen hem weg, natuurlijk.

Kats ligt in de oud Noord Beveland polder, op zes na de grootste polder van het land en een van de laatste Stevinpolders. Rechte lijnen, evenwichtige verhoudingen volgens de principes van de gulden snede. Voorwaar een cultuurlandschap van formaat. Een rijke zakenman, afkomstig uit China kocht hier land en wist via een goed ingevoerde ambtenaar een lobby op te zetten opdat hij in de polder, ondanks het bestemmingsplan, een hotel en congrescentrum zou mogen bouwen. De ambtenaar deed zijn lobbywerk, bewerkte politiek, natuurorganisaties en uiteindelijk, ondanks de bezwaren van het college van Gedeputeerde Staten en ambtenaren, werd het bestemmingsplan gewijzigd door Provinciale Staten.

Wie geld heeft en kennis, krijgt wat ie wil. Maar Pietje en Ria, die een invalide-parkeer kaart vroegen, neen, die werden tot tweemaal toe afgewezen door de ambtenaren en de keuringsarts van een ingehuurd bureau uit Utrecht. “Kan ’t nie begriepe, “zei Ria vanmorgen nog.

Er zijn honderdduizend voorbeelden te geven waardoor je begrijpt waarom mensen gek worden van de overheid, en elk vertrouwen hebben opgegeven. Er zijn evenveel voorbeelden te geven van de grote inzet en betrokkenheid van ambtenaren en publieke diensten die heel goed werk leveren en met de grootste bezieling werken voor het algemeen belang.

Desondanks is de overheid wel degelijk een macht zonder weerga, een macht die doet en beslist, vaak onbegrijpelijk, onnavolgbaar en niet zelden het eigen belang volgend. Wie is op gewassen tegen deze macht? Natuurlijk, er is inspraak, er is een adviesorgaan, een patiëntenraad, een consumentenraad en reizigersplatform, maar is er werkelijk sprake van tegenmacht? Wordt de overheid aangestuurd door de politiek, of, wordt de politiek aangestuurd door die vierde macht?

De overheid heeft de voorbije jaren niets ontziend geprivatiseerd en in de haar resterende organisatie marktwerking ingevoerd. Dat moest het heil brengen. Het gevolg is bureaucratie en het recht van de sterkste. Vraag het maar aan de huisarts, aan de notaris, aan onderwijzers en docenten. Daarbij komt de context van de economische internationalisering en de langzaam stagnerende economische groei, de veranderingen van het klimaat en de in deze brieven al eerder beschreven gevolgen van de groei van de wereldbevolking van zes naar negen miljard mensen. Onvermijdelijk dwingt ons dit tot fundamentele keuzes. Hoe krijgen we die ongelooflijk onoverzichtelijke, ingewikkelde en zichzelf verlammende overheid in een perspectief? Hoe organiseren we een tegenspraak tegen de macht en welke ambitie is ons perspectief?

Nauw verbonden met de overheid is de positie van politieke partijen. Die zijn wat mij betreft essentiële onderdelen van de parlementaire democratie. Ik weiger mee te gaan in de atmosfeer van onzekerheid over het parlementair systeem en de terugwijkende rol van politieke partijen daarin. Juist omwille van het bovenstaande, de ontwikkeling en de positie van de overheid, de kracht van het harde internationale kapitalisme, de toenemende druk van vluchtige media, is het van groot belang dat de politieke partijen zich breed organiseren en professioneel manifesteren.

Als we kritisch kijken naar onszelf, naar onze politieke partij, doen we dan in het belang van de parlementaire democratie, en onze kiezers wat we zouden kunnen? Zou het niet een beetje beter kunnen? Benutten we alle kwaliteiten van een politieke partij voldoende? Zij we niet vaak heel gemakzuchtig? Nee, ik heb het niet over die onvermoeibare partijgenoten die zich week in week uit, inzetten voor de sociaal democratie, stil, anoniem en bescheiden. Maar over de manier waarop we ons organiseren en manifesteren. Benutten we alle kwaliteiten van de partij?

Van Bertus Mulder, die hier onlangs op bezoek was, kreeg ik een kleine brochure over Pieter Jelles Troelstra en wat las ik daarin? Dat hij te voet door zijn kieskringen ging, zag wat er aan de hand was, en de zorgen van de mensen kende. In mijn hoofd zit het grote boek van Louis Paul Boon, over Pieter Daens, net zo iemand als Pieter Jelles. (‘k ga daarmee iets doen, maar vertel dat in mijn laatste brief.) De ontwikkeling in de samenleving en de groeiende tweedeling tussen wie wel en niet kan en mag mee doen, dwingt ons die vitaliteit te hervinden, en opnieuw te ontwikkelen.

Zie hier enkele stellingen:

  1. De sociaal democratie, (partij, vakbonden) neemt het initiatief om eigen nutsbedrijven op te richten als antwoord op de privatiseringen. (Ziekenfonds, ziekenhuis, energiebedrijf en desnoods een woningbouwcoöperatie, om haar maatschappelijke doelen te realiseren.)
  2. Samen met de vakbonden neemt de PvdA het initiatief voor een aanpak van de overheid volgens de lijnen van het rapport van de commissie de Vries. De daarin voorgestelde veranderingen zullen noodzakelijkerwijze gevolgen hebben voor de rechtspositie van (beleid)ambtenaren. Die kunnen worden gecompenseerd door flankerende maatregelen, zoals scholing. Bijzondere aandacht is er voor de positie van de uitvoerders van de overheidstaken, de straatvegers, politieagenten, verzorgden, verplegers, onderwijzers, etc.
  3. De Partij van de Arbeid vindt zichzelf opnieuw uit. In mijn brieven heb ik een aantal facetten van de partij laten zien die nu onvoldoende benut worden. Het is daarbij van belang dat de partij zichzelf herkenbaar maakt in de samenleving en zichzelf herkenbare in de toekomst te realiseren doelen stelt.
  4. De Partij van de Arbeid organiseert in elke afdeling maar ook een landelijk meldpunt voor overbodige, slecht functionerende of tegenstrijdige regels en wetten.

Ik zie jullie reacties graag tegemoet en zal ze op korte termijn uitwisselen.

Hartelijke groeten van

Jan Schuurman Hess

Tel: 0113-600400

Ps. Met Pietje is het niet goed gegaan; hij kreeg tijdens de behandeling in Goes een beroerte.