Kats, 30 april/ 1 mei 2007.

Beste,

Het is hier volkomen stil; Koninginnedag, Koninginnenach…. Het gaat ons hier in Kats volkomen voorbij. Wij vieren Koninginnedag wel, maar wanneer het ons uit komt.. maar nooit op 30 april. Dat is een van de aardigheden van dit kleine dorp waar socialisten en liberalen elkaar lang geleden vonden – als vrijdenkers. Nu, in deze rust herneem ik mijn reeks brieven over de partij. Vandaag zal het gaan over de lerende partij.

De afgelopen twee en een halve week zijn voor de Partij van de Arbeid hier, in Zeeland, een gruwel geweest, die de club tot aan de afgrond bracht. De al jarenlang bestaande controverse tussen twee stromingen in het PvdA kader (samengevat tussen Rood en Groen) hebben er toe geleid dat de PvdA nu voor het eerst sinds 1946 niet meer mee doet in het provinciaal bestuur. Aan achterkamertjes politiek en persoonlijk belang boven partij belang ten onder gegaan…. De PvdA Zeeland kende door die onderlinge strijd ook ernstig achterstallig onderhoud. Een beperkt kader was actief en dat al decennia en bovendien eenzijdig gericht op deelname aan het besturen in de colleges in dorpen en steden en in het provinciaal bestuur. Van andere activiteiten was en is practisch geen sprake; de jongeren afdeling, een enkel lid in de gehel provincie. Buitenstaanders, zo heb ik ervaren, werden door de Zeeuwse PvdA nooit binnen gelaten, integendeel. Gesloten, besloten en elkaar het leven zuur maken, en dat in een steeds kleiner wordende kring. Nu is alles voorbij, rood en groen staan aan de kant en likken hun wonden. Een nieuw gewestelijk bestuur wordt gevormd en dat is dan het goede nieuws: 28 nieuwe kandidaten hebben zich aangemeld.

Wie wil leren hoe het niet moet in een politieke partij moet het verhaal schrijven van de PvdA Zeeland; beter kan de ondergang niet worden geïllustreerd.

Ik heb Canned Heat & John Lee Hooker opgezet; daarmee weersta ik die beelden en stemmen van Zeeuwse machtstrijd die nu weer in mijn hoofd opdoemen. Het eerste nummer is: “You talk too much”

Laat ik me richten op de lerende partij. En ja, laat ik weer beginnen, hier in de omgeving die me zo nabij is, deze delta, zee en land, onmogelijk land.

Wat betekent een lerende partij? In ieder geval gaat het om twee aspecten. Ieder (nieuw) lid zou vanzelfsprekend op een scholingsaanbod in de eigen omgeving moeten kunnen in gaan. Natuurlijk moet er een landelijk georganiseerde scholing worden aangeboden, zoals nu via de Rosa leergang, (en verbeterd worden!!) maar je moet ook om de hoek, in de afdeling of regio je kunnen verdiepen.

Het tweede aspect vind ik even wezenlijk. Onze partij moet doen aan permanent onderzoek, op elk niveau, permanent onderzoek maatschappelijk, sociaal, cultureel, economisch. Dat mag werkelijk op geen enkel moment worden verzaakt; het is in mijn ogen en in deze fase van ontwikkeling van de sociaal democratie zelfs een van de belangrijkste pijlers waarop we ons moeten baseren.

Ik zal het concreet maken aan de hand van een voorbeeld. Hier in Zeeland wil, werd ik nieuw lid, het verhaal horen van het inpolderen van het land, hoe is dit land in zee ontstaan.., wie heeft waarom en wanneer dit land gemaakt? Weet U het? (Monniken aanvankelijk, maar later Alblasserdammers, Kinderdijkers, Walen, Pruisen, Polen; zoveel is er niet veranderd) Welaan, ik wil daarna de verhalen horen over de ontwikkeling van de landbouw, de feodale verhoudingen tussen boeren en landarbeiders, ik wil horen over het leven van de mensen in het verleden, vernemen over de oorlogen, over de Ramp van ’53 en hoe de ziel van de mensen hierdoor getekend werd, en hoe nadien de samenleving revolutionair veranderde. Ik wil een nieuw lid willen vertellen dat stromend water hier, in het dorp waar ik woon, pas kwam veertig jaar geleden. De ontsluiting van Zeeland, de Deltawerken en de invloed daarvan op mens en natuur… dat moet worden verteld, De mechanisatie van de landbouw, de industrialisatie van het Sloegebied bij Vlissingen; ik zou willen weten van de sociale strijd hier in Zeeland, waarom en op welke plaatsen de ziekenkassen zijn ontstaan, en waarom, waar de vakbond is begonnen en waarom en hoe die ontwikkelingen zijn gegaan. Ik zou hen vertellen van de Europese samenwerking, van de ontwikkeling en schaalvergroting in het gemeentelijk en provinciaal bestuur. Ik zou hen willen vertellen over het ontstaan van het lager onderwijs, hier, en de ontwikkeling de voorbije honderd jaar. Vertellen over het fenomeen van de bureaucratisering. Ik zou hen willen vertellen van macht en tegenmacht. Wie zouden die verhalen moeten vertellen? Onze oudere leden en niet leden, David de Leeuw, Jan Clement, Cor Quinten, Jan de Looff. Maar dus ook Piet van der Maas en Sam Duvekot….

Dit lijkt me nu het aardige van een sociaal democratische partij, dat je als je lid wordt, dat je dan wat kunt leren, je kunt ontwikkelen op een manier, die je nergens anders kunt vinden. Het heeft bovendien als voordeel dat binnen onze club meer en andere kwaliteiten worden aangesproken; het vergroot de betekenis van de partij voor de leden en haalt de eenzijdige fixatie op bestuur van onze partij eindelijk wat weg.

Er is nog een belangrijke kant van een lerende partij. Ik vind dat het primaat in de politiek moet terugkeren naar de politieke partijen, dus via de leden naar de mensen. Wat bedoel ik?

We hebben hier een eindje verderop de Westerschelde. Dat is hier een zeearm, de monding van de Schelde, ’t Scheld zoals de Antwerpenaren zeggen. De Westerschelde verbindt de Antwerpse haven met de Noordzee en om die reden is ie niet afgedamd na de Ramp.

Welaan, die zeearm. Wanneer je een optelsom zou maken van het aantal lieden in bestuurorganen, adviescommissies, onderzoeksinstellingen en ambtelijke en politieke overlegstructuren, al die mensen die zich elk aan beiden zijden van de grens en gemeenschappelijk met de Westerschelde bezighouden en bemoeien, je zou er een Europees Parlement mee kunnen vullen.

De bewoners van de oevers hier zijn niet betrokken, en de politieke partijen lieten de Westerschelde voor wat het is. In de besluitvorming zijn rapporten of verdragen die betrekking hebben op het komend en gaand water, leidend. Het leger van ambtenaren en bestuurders heeft zo een eigen agenda. Gold de Westerschelde tot voor kort als een economische vaagweg; thans is het omgetoverd tot het belangrijkste natuurgebied na de Waddenzee. Wanneer het leger van bestuurders, ambtenaren en adviseurs over een jaar of tien deze agenda heeft uitgevoerd, kiezen zij voor het vervolg van hun activiteiten een ander thema. De politiek en de mensen hier, de democratie zou je kunnen zeggen hebben in dit proces het na kijken. Heel letterlijk, wij mogen de rapporten, de besluiten en adviezen na kijken, en voorkomend, hier of daar een komma veranderen.

Wat nou lerende partij?

De mensen hier zijn bereid in opstand te komen wanneer dat leger van bestuurders en ambtenaren zeggen dat dit land onder water moet, dat dijken moeten worden doorgebroken. De mensen begrijpen nut en noodzaak niet van het teruggeven van land aan de zee. Een meisje hier, van dit eiland, bestiert in het dorp verderop in haar eentje een kleine natuurwinkel met ecologische producten en gezond brood. Het winkeltje rendeert niet, maar tegelijk weer wel. Van wat ze verkoopt koopt ze nieuwe producten en wat overblijft na sluitingstijd eet ze zelf. Zaterdag jl. zei ze het zo. Dit zijn wij, mensen die in zee land hebben gemaakt en dat maakt ons tot wie we zijn, dijken en land en meer moet er niet zijn. En al wie ons die dijk en dat land afneemt, die zullen we laten weten dat dat niet kan en niet gebeurt.”

Dat meisje is heel rustig en beslist en ze weet dat de besluiten over ontpoldering worden genomen door mensen die niet van de dijken en van het land zijn.

Sam Duvekot ligt ’s nachts wakker van het ontpolderen. Hij kent dit gebied als geen ander, ziet waar het door de Deltawerken naar de verdommenis gaat (bijna in de hele delta is het watermilieu naar de vaantjes) en denkt na over oplossingen en Rinus Mol, die doet dat ook. En Piet van der Maas. En samen praten ze over oplossingen, en ze herinneren zich hoe hun ouders en voorouders met de Schelde omgingen… de oplossingen zijn eenvoudig hoor en effectief. Het zijn oplossingen die de mensen hier kunnen dragen en begrijpen.

Ik vind dat een lerende partij naar die mensen moet luisteren en die oplossingen moet kunnen gebruiken. O ja, hoor ik zeggen, maar bestuurlijke verantwoordelijkheid en het algemeen belang. Dat laatste valt altijd uit te leggen aan Sam en Rinus aan Piet en Annette in haar winkeltje.

Mijn overtuiging is dat wanneer de democratie goed functioneert en de politieke partijen meer dan tot nu toe zich verstaan met de mensen, er wel degelijk bestuurd kan worden. Je kunt natuurlijk zeggen dat de overheid die rol heeft overgenomen, via inspraak…. Maar toch denk aan dat legers van ambtenaren, adviseurs en bestuurder dat zich met de Westerschelde bezig houdt, dan helpt inspraak geen lieve hemeltje meer, hoor. Politieke partijen, en voor al de onze, moeten zich verstaan met de mensen die hier aan de oevers wonen, generaties lang en weet hebben van de beweging van het slik, van het water en in de dijken, die weten van de vogels en de vissen die verdwenen zijn. Zij kennen de ziel van de Schelde, en die vindt je in geen enkel rapport terug. Dus van de mensen moeten wij leren, ook dat is een lerende partij. We moeten leren van de mensen in de Groot stad en in het kleinste dorp, we moeten leren van de mensen die van verre komen en die wij vragen van ons te leren. Inburgeren, prima… maar wat leer ik van de ander?

Dus, samen gevat, scholing in de partij verbeteren, vooral landelijk, en op dat niveau gericht op het kader waaraan de partij behoefte heeft. Maar ontwikkel ook scholing in de afdelingen en in de regio’s; maak van de partij een permanent onderzoeken en lerende partij. Je vindt er maar mensen voor, betrek wie buiten staat, of lang geleden is verdwenen. Kom op, we kunnen de partij opnieuw doen leven. Natuurlijk.

Nou, even tot hier, aan de slag, ik ga weer nadenken over de volgende brief.

Heel hartelijke groeten en graag tot 18 mei in Utrecht. Plaats en tijdstip wordt nog bekend gemaakt.

Jan Schuurman Hess

Dorpsstraat 8,

4485 AH Kats

0113-600400