Onlangs behandelde de gemeenteraad van Noord Beveland een voorstel van ons gemeenteraadslid Cor Quinten. In dit voorstel zou de gemeente een opslag geven van negen euro per maand voor mensen die langdurig zijn aangewezen op een uitkering op bijstandsniveau. Het totale bedrag wat de gemeente Noord Beveland hier aan zou moeten uitgeven, op jaarbasis, zou 1200 euro betreffen.

Het voorstel werd afgewezen door de meerderheidspartijen, SGP, VVD en CDA. Met de negen euro extra per maand zou de prikkel om te gaan werken wegvallen, stelde de meerderheid.

Ik kom hier later op terug.

Waarom hebben wij ons ooit georganiseerd? Waarom werden wij opgericht, door en voor wie?

De sociaal democratie werd niet bedacht, maar ontstond uit noodzaak.

Mensen, die zich moesten verenigen om gehoord te worden;

mensen die zich moesten verenigen om een bestaan te veroveren

maakten de sociaal democratie tot een brede, internationale beweging.

We organiseerden een tegenmacht.

Zijn maatschappelijke verhoudingen wezenlijk veranderd,

ook al is een zo groot deel van de bevolking zoveel rijker, en mondiger geworden?

Verstaan wij de mensen niet meer die traditioneel deel uit maakten van de sociaal democratie?

Bieden wij een opening voor de mensen, die ook nu nog niet gehoord worden?

Binden wij de onder en de middenklasse, of zijn we de maatschappelijke elite die zoals altijd alleen voor zichzelf zorgt?

Wat is er aan de hand?

Sociaal democraten zijn verknocht en verbonden met en in  het openbaar bestuur.

Wij zijn altijd en op elk moment bereid verantwoordelijkheid te dragen in de gemeenteraad, in het provinciaal bestuur, in de regering, in Europa.

Vanzelfsprekend zijn sociaal democraten leidend in woningbouwbesturen, in onderwijsbesturen, in zorginstellingen, in internationale organisaties, vaak met de beste bedoelingen.

De structuur van onze partij is volledig gericht op het dragen van verantwoordelijkheid in het bestuur.

Wij kiezen onze lijsten, onze wethouders, gedeputeerden en kamerleden.

Het partijbestuur voedt de afdelingen en het congres met voorstellen over intergratie, of straks over de publieke sector.

Alles in de Partij van de Arbeid is doordrenkt van het nemen van verantwoordelijkheid in het openbaar bestuur, in het uitvoeren van taken door de overheid en semi overheid.

We zijn het openbaar bestuur.

Van tegenmacht naar macht.                   

Na het kabinet van Joop den Uyl, tussen 1973 en 1977, heeft de rechterzijde van de politiek het openbaar bestuur overgenomen. In Nederland kwamen Dries van Agt en Hans Wiegel aan de macht, Ruud Lubbers nadien. In het buitenland voltrok zich onder de leiding van Ronald Reagan en Margret Thatcher een neoliberale en conservatieve revolutie. De macht van de vakbonden werd in Engeland gebroken en verhoudingen in de samenleving, in het westen, veranderden.

Het Europese internationale bedrijfsleven ontwikkelde in samenwerking met de Europese Commissie de plannen voor de Eurorpese interne markt en de invoering van de gemeenschappelijke munt..

De interne vrije markt was het idee, zou welvaart brengen, overheidsdiensten zouden worden geprivatiseerd en onderworpen aan marktwerking en concurrentie. Dat zou, was de gedachte, zou kosten verlagen, en de dienstverlening verbeteren. Jacques Delors, de Franse socialist en Europeaan, koppelde aan dat idee het idee van een “sociaal Europa”.

Technologische revoluties zoals de ontwikkeling van de computer en het Internet verruimden ons in elk opzicht. De internationalisering van het economisch leven had in de gehele wereld ingrijpende gevolgen. Bedrijven verplaatsten hun activiteiten naar landen met goedkope arbeidskrachten. In Rusland, Brazilië, India en China volgde een voor grote groepen een enorme welvaartsontwikkeling. De Europese Unie werd uitgebreid met twaalf landen en daarmee werden nieuwe markten verkend en geopend. Tegen deze achtergrond ontwikkelde zich wereldwijd een grote volksverhuizing. Onze samenleving veranderde, nieuwe bevolkingsgroepen vestigden zich in Nederland, in Vlaanderen en Wallonië, in Frankrijk, Duitsland, Engeland, Denemarken…

Gemeenschapszin maakte plaats voor individualisme.

Overheidsbemoeienis nam niet af maar leidde tot bureaucratie en schaamteloos egoïsme, niet in het minst in de publieke sector: het openbaar vervoer, zorg, energie, onderwijs, posterijen. Schaamteloos en schandalig is de zelfverrijking aan de top;

Wie het werk doet op straat, aan het bed, in de klas wordt miskend en niet beloond.

Vraag het de postbode, vraag het de politieagent, vraag het de moeder die ’s morgens om zeven uur een oude, demente man in het verzorgingstehuis uit bed haalt.

Het recht van de sterkste maakte plaats voor de zorg voor de ander.

De grootste schreeuwers, de grootste graaiers wonnen het van de stille, bescheiden en kwetsbare mensen.

Ons wordt verweten dat wij de mensen niet verstaan,

dat we niet willen luisteren.

En, verbonden en geworteld in de publieke sector, hebben we geen of onvoldoende verweer op deze kritiek.

Natuurlijk luisteren we wel en begrijpen we precies wat er waar schort.

Ook sociaal democraten wonen in wijken en dorpen en dragen verantwoordelijkheid.

Wij dragen verantwoordelijkheid voor een agenda van neo-liberalen en conservatieven, die wij ons eigen hebben gemaakt.

Dat is de essentie van de kritiek.

Wat verkeerd gaat, wordt ons verweten, en vaak terecht.

Sociaal democraten in heel Europa, ook wij, hebben deze ontwikkeling gesteund, inhoud en richting gegeven, op elk denkbaar niveau. Voor die verantwoordelijkheid leggen wij nu verantwoording af. Niet alleen in Nederland, in vrijwel alle Europese landen worden sociaal democraten afgerekend op een ontwikkeling die door zovelen als negatief wordt ervaren. hoeveel de welvaart voor grote delen van de bevolking ook is gestegen.

Wij moeten en mogen niet staan tegenover onze mensen, stille, bescheiden, eenvoudige mensen. Hun zorgen, hun dromen, hun verlangens moeten wij vormen tot een tegenmacht. Het gaat niet om de woningbouwcoöperatie maar om de huurders, het gaat niet om het college van bestuur maar om patiënten, het gaat niet om internationale salarisschalen, maar betaalbare en schone energie.

Wij moeten ons opnieuw uitvinden, ons omvormen tot een tegenmacht die verantwoordelijkheid wil en kan dragen.

We moeten minder macht en meer tegenmacht zijn.

We moeten een omslag in ons denken en besturen veroorzaken.

Niet de zorg voor de woningbouwcoöperatie maar het belang van de huurders staat voorop, niet het college van bestuur van het ziekenhuis maar de aandacht voor de zieke, voor de verpleegster, de dokter en de schoonmaker is ons uitgangspunt in de zorg.

Niet de bureaucratie en de managers in het onderwijs zijn ons belang, maar de zorg van de schoolmeester voor het kind wat aandacht nodig heeft… daar gaat het om.

De tegenmacht, die wij moeten zijn, verzet zich tegen de schandalige wijze waarop de managers en bestuurders van banken, van geprivatiseerde nutsbedrijven en publieke diensten hun zakken vullen.

Niet het individuele gewin, maar de verantwoordelijkheid en de zorg voor de ander moet de kern zijn van ons denken en doen.

De internationale economie, de groeiende wereldbevolking en toenemende schaarste van grondstoffen en energiebronnen, het klimaat, de zorg voor het voedsel, het werk en onze natuurlijke omgeving wereldwijd, dwingen ons het belang van onze internationale tegenmacht scherp voor ogen te houden.

Niet besturen van bovenaf,

maar organiseren van onderop.

Deel twee…. Van onder op.

Niet besturen van bovenaf, maar organiseren van onderop.

Dat geldt in de eerste plaats als een opdracht voor ons zelf, voor onze eigen partij.

De partij is nu een motor voor het samenstellen van kieslijsten voor de gemeenteraad, de provincie raad, Tweede en Eerste kamer en het Europees Parlement.

Tegen de achtergrond van een verouderend ledenbestand komt die motor steeds moeizamer op gang. In vele delen van het land is de situatie van de Partij van de Arbeid zorgelijk. Niet in het minst omdat de organisatie van de macht ook een bepaald type mensen aantrekt. Daarmee wil ik niemand tekort doen, maar voor wie lid wordt met een democratisch of idealistisch motief schrikt soms van omgangsvormen en het gebrek aan aandacht.

Het is in afdelingen, in fracties niet altijd even leuk

Dat kan echt anders en beter.

Hoe dragen wij de rode droom van verbondenheid en humaniteit, van vrijheid en verantwoordelijkheid over op een nieuwe generatie?
Wat hebben wij te bieden?

Hoe kunnen wij open en hartelijk mensen aan ons binden?

Vanzelfsprekend begint en staat alles bij inhoud.

Als tegenmacht kunnen wij heel praktisch keuzes maken.

Wanneer werknemers worden ontslagen moeten wij hen opzoeken, hulp en perspectief kunnen bieden. Een fatsoenlijke sociale zekerheid, in de eerste plaats. Maar we kunnen mensen ook verenigen en gezamenlijk acties en initiatieven ten behoeve van de gemeenschap laten nemen. Verbondenheid is onze kernwaarde; laten we niemand thuis zitten.

Kom, doe mee… Samen staan we sterker.

Er is zo enorm veel te doen.

Laten wij het idee doorbreken dat we voor onszelf leven.

Als wij nu eens het initiatief nemen, samen met de bonden.

Ik zie onze partij in de toekomst zich nadrukkelijk ontwikkelen als een sociaal democratische motor in de samenleving. Vanzelfsprekend zoeken we daarbij, vanuit onze gedachten, bondgenoten in de samenleving, in buurten, in dorpen en steden, binnen bedrijven en organisaties, binnen kerken en bewegingen.

Een politieke partij is niet alleen maar een organisatie die een lijst samenstelt voor de verkiezingen. Een politieke partij vormt ook de motor van de democratie.

En van die motor maken wij veel te weinig en veel te eenzijdig gebruik. In de toekomst is onze partij een veelzijdige partij. Zie hier:

Onze partij wordt een volkse partij, waar alle lagen van de bevolking zich thuis voelen en verbonden weten. Organiseer eens iets anders als een debat, je ziet andere mensen.

Onze partij wordt een lerende partij. We gaan op onderzoek in de samenleving, willen weten hoe en waarom ontwikkelingen zich voltrekken. En dan gaat het niet om wetenschappelijke rapporten, maar zoek mensen op, zoek bedrijven op, zoek de ondernemingsraden op, en de bonden. Weet wat er speelt in de kerken en moskeeën en laat zien dat we willen begrijpen, willen leren. Dat is de basis om het samen te kunnen doen. Belangstelling voor de ander. De lerende partij.

Onze partij wordt een informerende partij. Wie wat wil weten over standpunten, over democratische processen, over maatschappelijke ontwikkelingen kan bij ons terecht. Niet alleen op landelijk niveau, maar ook in de provincies, in dorpen en steden. Wij moeten transparant worden, en toegankelijk. Het moet gemakkelijk en prettig zijn om contact te krijgen met onze partij, en met onze afdelingen.

Onze partij wordt een solidaire partij. Sta aan de kant bij de mensen die dat nodig hebben. Zoek mensen op die ontslagen worden bij Morres in Hulst. Maar zorg ook voor elkaar, verdraag elkaar. Te vaak, in onze partij, heerst er een vreselijke nare atmosfeer tussen leden onderling.

Wees niet bevreesd voor onderlinge kritiek, maar omarm dat nou toch eens. Hoe beter tegenmacht is georganiseerd, ook in onze partij, hoe beter macht kan functioneren.

Onze partij wordt een samenbindende partij. Het was toenmalig Kamerlid en huisarts Rob Oudkerk die voor zover ik me herinner het woord kutmarokkanen als eerste publiekelijk min de mond nam. Problemen zullen wij benoemen, maar zonder onderscheid. Onaanvaardbaar gedrag van jongeren, in Zaamslag of Gouda, in Venray of Slotervaart wordt hard aangepakt, net zoals de uitwassen van zelfverrijking onduldbaar zijn, en maatschappelijk ontwrichtend. Wij zetten groepen niet tegen elkaar op, maken geen onderscheid.  Wij willen een samenleving waarin mensen zich geborgen en veilig weten, waarin menselijkheid en verbondenheid vanzelfsprekend zijn. Een samenbindende partij opent zich naar een ieder, luistert, helpt en ondersteunt waar zij kan.

Vanzelfsprekend zijn en blijven we een Europese partij. De internationalisering van het bedrijfsleven is een gegeven en binnen die omstandigheden gelden voor ons de belangen van werknemers, van kleine ondernemers en boeren als ijkpunt. Die belangen herkennen geen grenzen, maar mensen. Laten wij, in een afdeling, in een regio eens een afdeling uitnodigen uit Finland. Polen, of uit Spanje, uit Ierland of Wallonië. Dan ontdekken we dat een vrije postmarkt in Lapland een doodsteek betekent, dat geprivatiseerde spoorwegen de doodsteek betekenen voor de kleine lijntjes op het geïsoleerde Ierse platteland. Dan leren we ook waar wij fouten hebben gemaakt door niet uit te gaan van de belangen van mensen, maar van machten.

Vanzelfsprekend zijn we een internationale partij. We moeten ons er van doordringen dat het internationaal bedrijfsleven een tegenmacht behoeft; we zijn er van doordrongen dat wereldwijde zorgen over het klimaat, zorgen zijn voor ons allemaal, voor de kinderen op de Mongoolse hoogvlakten, in de binnenlanden van Suriname, voor de wezen in Mozambique.

Onze partij krijgt een gedaantewisseling. Van een in zichzelf gekeerde met haar identiteit worstelende bestuurderspartij zullen we de Partij van de Arbeid opnieuw uitvinden, en er stap voor stap, en met elkaar een motor van de democratie van maken. Een bindende, energieke en levende beweging van verbondenheid, van verantwoordelijkheid en van vrijheid. Een partij waar jongeren kunnen leren en bijdragen, waar inzichten worden gehoord en ervaringen gedeeld, waar je kunt leren, kan helpen, en kunt mee doen.

We zullen momenten kiezen, elke maand een of twee keer, om met alle afdelingen in het land, met fracties en wethouders, tegelijkertijd op stap te gaan. Te voet en welgemoed; aan de keukentafel, of op excursie. Maar cruciaal is dat we dat tegelijkertijd doen, van Valkenbrug tot Finsterwolde en van Dokkum tot Sluis. We zullen van onderop organiseren, in plaats van bovenaf besturen. Dus niet een debat over de publieke sector aan de hand van het partijbestuur dat neerdaalt naar de afdelingen en binnen een paar weken besproken en geamendeerd moet worden en door het congres in een la moet worden gestopt… Nee, het thema wordt ingeleid door de afdelingen en fracties.

Nogmaals: niet van bovenaf besturen maar van onderop organiseren.

Derde Deel. de Rode Droom.

De komende jaren zullen voor de Partij van de Arbeid in het teken staan van drie opdrachten. De komende jaren zullen de gevolgen van de economische teruggang een enorme impact krijgen in de samenleving. Bedrijven gaan over de kop, of nemen ingrijpende maatregelen om kosten te drukken. De werkloosheid loopt op. Tekorten op de overheidsbegroting dwingen tot bezuinigingen; taken zullen moeten worden afgestoten. Het moet duidelijk zijn dat de keuzes die in het kabinet, in provincies en in steden en gemeenten evenwichtig en rechtvaardig moeten zijn.

Er is een enorme kracht nodig, zowel van de samenleving, van het bedrijfsleven en van de overheid om een nieuw perspectief te ontwikkelen.

De veranderingen in de samenleving zijn talloos en permanent.

Bedrijven hebben hun productiecapaciteit naar lage loonlanden overgebracht en door de continue immigratie is ook de samenstelling van de bevolking van Nederland ingrijpend gewijzigd.

Daar komt bij dat door de groei van de wereldbevolking, schaarste van grondstoffen en de ingrijpende gevolgen van onze welvaart voor natuur en milieu de samenleving echt zal moeten veranderen. Die veranderingen zullen vele jaren, decennia, duren.

De PvdA moet in die veranderde samenleving de verbindende kracht zijn; het sociaal democratisch perspectief is verbondenheid, vrijheid en verantwoordelijkheid.

Wie de samenleving wil verdelen, bevolkingsgroepen tegenover elkaar wil opzetten, zoals Geert Wilders, vindt de PvdA tegenover zich. Tegenover een samenleving van vervuld angst,  haat en discriminatie, plaatst de sociaal democratie samenwerking, vertrouwen en verantwoordelijkheid. Voor elkaar en met elkaar. Als de tijdgeest daar tegen is, en de grote monden het beter weten, buigen we niet mee. De kern van de sociaal democratie kan en mag niet worden aangetast.

Er gaat heel veel in de samenleving goed. Iedereen woont in een fatsoenlijk huis; honger kennen we niet meer sinds de Hongerwinter van 1944- 1945. Telefonie, radio, televisie, internet, en bibliotheken verbinden een ieder op elk moment met de gehele wereld. Mooi.

En toch. Iedereen kent de voorbeelden, van elke dag. Een zieke oude baas gaat na twee weken naar de huisarts, die niet thuis wilde langs komen. De oude heer, 81 jaar, heeft longontsteking meent de huisarts, en vindt een ziekenhuisopname noodzakelijk. Nog voor tien uur arriveert de oude heer in het plaatselijke hospitaal; om vijf uur zit hij nog bij de receptie en wordt uiteindelijk in een bed gestopt op de afdeling neurologie. Na drie dagen heeft hij nog geen arts gezien…

In het onderwijs gaat veel goed, maar veel ook niet. Hoeveel kinderen geven studie niet op? Hoeveel schoolmeesters en juffen vergaderen zich rot; hoeveel politieagenten zitten achter het bureau en schrijven zich rot; hoeveel papieren verzieken de zorg, de thuiszorg, de aanbestedingen. Probeer niet van energieleverancier te verwisselen, probeer niet van internetprovider te wisselen. De marktwerking… werkt er wel wat in de markt van het publieke domein? En zijn de mensen, onze mensen, er beter van geworden? Gaat het zo goed met door de autonomie van de woningbouwcoöperaties? Zijn er meer en betere huurwoningen voor gewonen mensen, voor jongeren? Ik dacht het niet. Hebben de huurders invloed gekregen op de organisaties? En zijn huurders verantwoordelijk voor het salaris van de medewerkers? En kun je wanneer en waar je wilt een huurwoning vinden?

Is het leuk, nuttig en goed om je bezig te houden met die bedrijven die stroom en gas aan bieden, telefonie, zorg; is het leuk en nuttig om een school te moeten zien als een concurrent van een andere school; worden we beter geholpen wanneer een ziekenhuis een concurrent is van het andere ziekenhuis? Heeft de privatisering en de aanbesteding in de thuiszorg iets goeds opgeleverd voor de mensen, voor de werknemers? Is de bureaucratie afgenomen? Komt al het geld wat we uitgeven op de juiste plaats terecht, of worden de organisaties met de mooiste meubels aangekleed?

De Partij van de Arbeid heeft aan de marktwerking mee gewerkt, al dan niet onder het mom dat het van “Europa” moest.

Het werkt niet; het leidt tot extra bureaucratie en dus komt geld niet terecht waar het terecht zou moeten komen. Stap voor stap zullen we deze negatieve spiraal keren. Samen zijn we sterker; samen, dus de gemeentelijke overheid in het belang van haar burgers, moet greep krijgen op sociale woningbouw, op onderwijs, thuiszorg, en energie.

Ik kom terug op de kwestie in Noord Beveland, waarbij CDA, SGP en VVD die mensen die langdurig werkloos zijn hun negen euro per maand misgunden. Wie werkloos wordt, of school verlaat laten wij niet thuis verpieteren in isolement, zoals in het verleden. Een uitkering is een recht, maar geen veroordeling tot uitsluiting, wel integendeel. Iedereen blijft aan het werk, of wordt betrokken in de samenleving, op eender welke wijze. Of je gaat naar school. Dat is verbondenheid en gezamenlijk een perspectief kiezen. Er is zo ontzettend veel te doen in de samenleving, niet alleen in de steden in de Randstad, ook daarbuiten, ook op het platteland, waar jongeren om werk schreeuwen. Laten we coöperatieven oprichten en gemeenschappelijke doelen kiezen. Weet U, die negen euro per maand maakt voor mensen net dat beetje verschil in Noord Beveland. Weet U, dat kost die gemeente op jaarbasis 1200 euro en weet U wat het voorstel was nadat de extra toelage was afgewezen? Dat voorstel ging over het inhuren van een extern adviseur die de gemeente zou kunnen helpen bij het bepalen waar de vlaggenmasten voor de Senior Games zouden moeten staan. En weet U wat die extern adviseur voor dat advies zou krijgen?

Inderdaad, 1200 euro.

 

Laten we vooral de mensen hun verantwoordelijkheid en kracht terug geven. Laten we in Zeeuwsch Vlaanderen een coöperatieve oprichten en zonne energie ontwikkelen, waarmee we de binnenkant van de zeedijk van de Westerscheldedijk bekleden, waarmee we de daken van boerderijen bedekken en het nieuwe kassengebied onder Terneuzen.

Laten we in gebieden van wat ambtenaren in den haag “krimpregio’s” noemen zorgen dat de regels van de Randstad daar niet gelden en alle problemen verergeren. Laten we daar, in Zeeuwsch Vlaanderen, zorgen dat er ruimte en vrijheid komt waardoor men naar eigen inzicht de eigen problemen kan oplossen. Dat is ongetwijfeld goedkoper, effectiever en slimmer dan een heel circus in den Haag optuigen.

De PvdA is geen verslagen en voorbije partij, integendeel. We zijn krachtig en staan op, we kiezen opnieuw ons perspectief, de rode droom van verbondenheid en humaniteit, van vrijheid en verantwoordelijkheid en die dragen we over op een nieuwe generatie.

© Kats, Jan Schuurman Hess 21 juni 2009.